«Οδυσσεύς Ανδρούτσος»: Η πρώτη ταινία για την ελληνική επανάσταση

Η πρώτη ελληνική ταινία που είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν οι Θεσσαλονικείς το 1929 δεν ήταν το «Λιμάνι των δακρύων», αλλά ο «Οδυσσεύς Ανδρούτσος» του Δημήτρη Καμινάκη, το «πρώτον μακεδονικόν κινηματογραφικόν έργον» όπως διαφημίστηκε, αλλά και η πρώτη ελληνική ταινία γύρω από την επανάσταση του 1821, που έκανε πρεμιέρα στον κινηματογράφο «Πατέ» της συμπρωτεύουσας στις 5 Φεβρουαρίου. [βλ. και σημ. 1]

Αν και στην ταινία μετείχαν μόνο ερασιτέχνες ηθοποιοί, αυτή σημείωσε μεγάλη επιτυχία, ώστε ενώ αρχικά ήταν προγραμματισμένο να προβληθεί μέχρι τις 10 του μηνός, η προβολή της παρατάθηκε για δύο ακόμη μέρες. Βέβαια, η εμπορική επιτυχία δεν συνεπαγόταν και θετικές κριτικές στον τύπο. Γενικά οι θεσσαλονικιώτικες εφημερίδες την αγνόησαν επιδεικτικά, ενώ απολύτως ειρωνικό ήταν ένα χρονογράφημα, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Μακεδονία:
«Επήγα εις το Πατέ να παρακολουθήσω το πρώτον Μακεδονικόν κινηματογραφικόν έργον, τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Μου είπαν ότι κάποιοι νέοι και κάποιες τσούπρες της πόλεώς μας είναι οι δράσται. Το πρόγραμμα που διανέμουν έξω, ομιλεί περί προσπαθείας ευγενικής και περί της ανάγκης ενισχύσεως της προσπαθείας αυτής. Επήγα λοιπόν να θαυμάσω και να ενισχύσω. Αλλ' ω ύψιστε! Τέτοιο τερατούργημα κινηματογραφίας δεν είδα ούτε εφαντάσθηκα ποτέ μου. Απορώ πώς το εδέχθη ο οίκος Πατέ. Και απορώ με την υπομονήν του κόσμου. Η ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως γελοιοποιείται. Η τέχνη κατακουρελιάζεται. Η ποίησις καραγκιοζοποιείται. Η φουστανέλλα γίνεται καρνάβαλος. Ο πατριωτισμός, ο έρως, τα αρχαία, τα μεγάλα ονόματα, η ιστορία, όλα μαζύ γίνονται ένα μίγμα οικτρόν, εις την θέαν του οποίου δεν ξέρει κανείς αν πρέπη να γελά, να κλαίη ή να τραβάη τα μαλλιά του. Αλλ' είναι σας λέγουν, η πρώτη προσπάθεια. Ο Θεός να μας φυλάγη, εάν οι δράσται του πρώτου έργου, έχουν την θρασύτητα να μας παρουσιάσουν και δεύτερον».

Εμμέσως, το χρονογράφημα επιβεβαίωνε ότι ουδέποτε προβλήθηκαν οι ταινίες που είχε σκηνοθετήσει ο Δημήτρης Καμινάκης την περίοδο 1925-1927. Εξάλλου, δημοσιεύματα του τύπου ήθελαν τα γυρίσματα του «Οδυσσέα Ανδρούτσου» να ολοκληρώθηκαν τον Οκτώβριο του 1928, ώστε θεωρείται αδύνατος ο όποιος συσχετισμός του με το φιλμ που είχε κινηματογραφήσει ο Καμινάκης για την ελληνική επανάσταση το 1925. [βλ. και σημ. 2]

Ο «Οδυσσεύς Ανδρούτσος» φαίνεται ότι προβλήθηκε και στην Αθήνα, όμως είναι άγνωστο το πότε και το πού. Τα προγράμματα των κινηματογράφων, όπως δημοσιεύονταν στις αθηναϊκές εφημερίδες, δεν μας βοηθούν στο ελάχιστο. Πάντως, σε ρεπορτάζ της εφημερίδας Ακρόπολις το Φεβρουάριο του 1931 γινόταν ρητή αναφορά στην ταινία, ως μία από τις 18 ελληνικές, που είχαν προβληθεί την προηγούμενη τριετία.

Εν τω μεταξύ, αυτό που δεν κατάφεραν οι καλύτερα οργανωμένοι αδελφοί Γαζιάδη, το κατάφερε ο Καμινάκης. Με τίτλο «Αι τελευταίαι ημέραι του Οδυσσέως Ανδρούτσου» και υπότιτλο «Στο χάνι της Γραβιάς», η ταινία προβλήθηκε στη Νέα Υόρκη («Mansfield Theatre») στις 22 Σεπτεμβρίου 1929. Η δια­φήμιση της ταινίας στους ομογενείς είχε αρκετές ανακρίβειες, αφού έκανε λόγο για συμμετοχή 200 ηθοποιών της Δραματικής Σχολής Αθηνών, υποστήριζε ότι είχε προβληθεί στους κεντρικούς αθηναϊκούς κινηματογράφους επί ένα εξάμηνο, ότι είχε κοστίσει 150.000 δολάρια κλπ. Ωστόσο, επιβεβαιωνόταν ένα ευαπόδεικτο στοιχείο, η πολύ μεγάλη έκταση της ταινίας, μήκους 9.000 ποδών και διάρκειας δυόμιση ωρών. [βλ. και σημ. 3]

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Λεωνίδα Αθανασιάδη, που ήταν βοηθός οπερατέρ, η ταινία χάθηκε στο τελωνείο κατά την επιστροφή από την Αμερική, όμως το αρνητικό του φιλμ μαζί με έξι καρυοφύλλια, που είχαν χρησιμοποιηθεί στα γυρίσματα, σώζονταν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '50 στο αρχοντικό των κληρονόμων του Τσατσαπά, συνεταίρου του Καμινάκη. Από τη στιγμή που το αρχοντικό κατεδαφίστηκε, η τύχη των κειμηλίων αγνοείται, χωρίς ωστόσο να θεωρείται δεδομένο ότι αυτά όντως καταστράφηκαν.

Σημειώσεις:
(1) Παγκοσμίως, ωστόσο, η πρώτη ταινία που εμπνεύσθηκε από την ελληνική επανάσταση ήταν η ιταλική μικρού μήκους «Gulnara, Storia dell’ Indipendenza Greca (1821-1830)» της εταιρίας «Ambrosio», παραγωγής 1911.

(2) Αυτά υποστήριζε το εβδομαδιαίο περιοδικό Οθόνη, που εκδιδόταν στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, τον Οκτώβριο του 1928, παραπέμποντας σε εφημερίδες της Θεσσαλονίκης. Πάντως, ανατρέχοντας στις θεσσαλονικιώτικες εφημερίδες της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, αυτό δεν επιβεβαιώνεται.

(3) Σε ρεπορτάζ της εφημερίδας Μακεδονίας το 1977, οι συνεργάτες του Καμινάκη έκαναν λόγο για μήκος 5.000 μέτρων, αναφερόμενοι στην ταινία του 1925, που υποτίθεται ότι ξεκινούσε από την αυλή του Αλή Πασά και κατέληγε στον Ανδρούτσο.

Πηγές:
Δημοσιεύματα των εφημερίδων Ακρόπολις (Φεβρουάριος 1931), Εθνικός Κήρυξ (Σεπτέμβριος 1929), Μακεδονία (Φεβρουάριος 1929· Δεκέμβριος 1977) και του περιοδικού Οθόνη (Οκτώβριος, Δεκέμβριος 1928).

ΕΠΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: «Μαρία Πενταγιώτισσα»

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου