Ο «Λήσταρχος Γιαγκούλας» και άλλες ταινίες του Δημήτρη Καμινάκη

Ανατρέχοντας στα προγράμματα των αθηναϊκών κινηματογράφων, όπως δημοσιεύονταν στις εφημερίδες της εποχής, διαπιστώνουμε ότι την περίοδο μεταξύ 14 και 21 Σεπτεμβρίου 1927 στον «Βοτανικό» προβαλλόταν μια ταινία με τίτλο «Λήσταρχος Γιαγκούλας». Δεν υπάρχουν άλλες πληροφορίες, καθώς οι εφημερίδες ούτως ή άλλως δεν έδειχναν ενδιαφέρον για τα έργα που προβάλλονταν τη θερινή περίοδο και μάλιστα σ' ένα συνοικιακό κινηματογράφο, όπως ο «Βοτανικός».

Απ’ όσα είναι γνωστά, την περίοδο εκείνη (1925-1927) ο φωτογράφος και σκηνοθέτης Δημήτρης Καμινάκης πραγματοποίησε στη Θεσσαλονίκη τα γυρίσματα διάφορων ταινιών, μία εκ των οποίων αφορούσε το θρυλικό λήσταρχο. Ωστόσο όλες οι πληροφορίες σχετικά με το «Γιαγκούλα» αναφέρονται σ’ ένα φιλμ ανολοκλήρωτο.

Το 1977, σε αφιέρωμα της εφημερίδας Μακεδονία οι συνεργάτες του Καμινάκη, που είχε φύγει από την ζωή ξεχασμένος απ' όλους γύρω στο 1962, δήλωναν βέβαιοι ότι η ταινία δεν προβλήθηκε ποτέ στις κινηματογραφικές αίθουσες. Εξάλλου, σε δημοσίευμα της εφημερίδας Ακρόπολις τον Ιούνιο του 1931, με αφορμή ένα κινηματογραφικό σκάνδαλο που είχε ξεσπάσει στη Θεσσαλονίκη, δημοσιευόταν η πληροφορία ότι ο «Λήσταρχος Γιαγκούλας» είχε μεν ολοκληρωθεί, είχε μάλιστα μήκος 3000 μέτρων, όμως δεν παίχτηκε στους κινηματογράφους λόγω απαγόρευσης των ληστρικών φιλμ διά νόμου.

Ποια είναι η αλήθεια ανάμεσα στις τρεις αυτές εκδοχές; Η ταινία ξεκίνησε να γυρίζεται αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, ολοκληρώθηκε και στη συνέχεια λογοκρίθηκε ή προβλήθηκε κανονικά στο «Βοτανικό» το Σεπτέμβριο του 1927 περνώντας όμως απαρατήρητη από τις αρχές - ακόμη και από τους ίδιους τους συντελεστές της;
Από τις εφημερίδες της Θεσσαλονίκης την περίοδο 1926-1927 δεν επιβεβαιώνεται η προβολή της στη συμπρωτεύουσα. Μάλιστα, όταν περίπου ενάμισι χρόνο αργότερα θα προβαλλόταν στην πόλη μια ταινία του Καμινάκη για τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, εκείνη θα αναφερόταν ως η «πρώτη» θεσσαλονικιώτικη ταινία, κάτι που ενισχύει το ενδεχόμενο ο «Λήσταρχος Γιαγκούλας» να μην προβλήθηκε ποτέ στη «νύφη του Θερμαϊκού», αλλά δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να είχε καλύτερη τύχη σε μια συνοικιακή αίθουσα της πρωτεύουσας.
Το πρόγραμμα των αθηναϊκών κινηματογράφων στις 14.09.1927,
όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Εμπρός της ίδιας ημέρας
Σαφή απάντηση, μάλλον δεν θα πάρουμε ποτέ, μιας και η τύχη του φιλμ αγνοείται. Είμαστε ωστόσο σε θέση να γνωρίζουμε κάποια στοιχεία από τα παρασκήνια, ανατρέχοντας στα δυο προαναφερθέντα δημοσιεύματα. Για παράδειγμα, το 1977 οι συνεργάτες του Καμινάκη αποκάλυπταν μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια, ότι για τον κινηματογραφικό «αποκεφαλισμό» του Γιαγκούλα είχε χρησιμοποιηθεί το κεφάλι μιας κούκλας, κατάλληλα μασκαρεμένο, το οποίο πέταξε μπροστά στην κάμερα ο Καμινάκης.

Τον δε Ιούνιο του 1931, ο δημοσιογράφος της Ακροπόλεως (κάποιος Α.Θ.), θυμόταν - με αρκετά ειρωνική διάθεση - πώς κάθε πρωί ένα λεωφορείο μετέφερε τους ηθοποιούς από την πλατεία Βαρδαρίου μέχρι το Ασβεστοχώρι, όπου γινόταν η κινηματογράφηση. Πρώτη και καλύτερη η μαντάμ Βικτωρία, μία τραγουδίστρια στα «βουβά θεατράκια της οδού Εγνατίας», που υποδυόταν την ωραία χωριατοπούλα, θύμα απαγωγής του Γιαγκούλα, σύμφωνα με το σενάριο. Μια μέρα, μάλιστα, συνέβη κι ένα ευτράπελο. Δυο ζωέμποροι περνούσαν από την περιοχή και είδαν πολλούς φουστανελάδες μαζεμένους. Ανυποψίαστοι του τι ακριβώς συνέβαινε, κάλεσαν σε βοήθεια, με αποτέλεσμα να προελάσουν δυο ίλες ιππικού καταδιώκοντας τους δήθεν ληστές του Ασβεστοχωρίου!
[Ωστόσο, δεν αποκλείεται ο δημοσιογράφος να θυμόταν στην πραγματικότητα στιγμές από τα γυρίσματα της ιστορικής ταινίας που είχε γυρίσει ο Καμινάκης δυο χρόνια νωρίτερα, σχετικά με την επανάσταση του 1821.]

* * *

ΑΛΛΕΣ ΑΝΟΛΟΚΛΗΡΩΤΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΜΙΝΑΚΗ ΤΗ ΔΙΕΤΙΑ 1925-1926

Όμως ο «Λήσταρχος Γιαγκούλας» δεν ήταν η πρώτη ταινία μυθοπλασίας, που σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Καμινάκης. Το Μάρτιο του 1926, το περιοδικό Κινηματογραφικός Αστήρ ανήγγειλε την έναρξη των γυρισμάτων της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι» σε σενάριο που είχε γραφτεί «επί τη βάσει διαφόρων συγγραμμάτων» και ήταν «εντελώς άσχετο» με την αρχαία τραγωδία. Και ενώ ένα μήνα αργότερα η εταιρία πα­ραγωγής «Εκές φιλμ» εμφανιζόταν έτοιμη για την έναρξη των γυρισμάτων, αυτά πιθανότατα δεν ξεκίνησαν ποτέ.

Πιο περίπλοκη είναι η κατάσταση όσον αφορά τη φερόμενη ως πρώτη ταινία του Καμινάκη, παραγωγής 1925, εμπνευσμένη από την ελληνική επανάσταση του 1821. Σχετικό αφιέρωμα του Κινηματογραφικού Αστέρα το Μάρτιο του 1925 αναφερόταν σε μία παραγωγή της εταιρίας «εκεσφίλμ» του Δημήτρη Καρρά με τίτλο «Η Επανάστασις του 1821». Δημοσιεύτηκαν όμως αντικρουόμενες πληροφορίες. Αρχικά το περιοδικό έκανε λόγο για ανολοκλήρωτη προσπάθεια, που σκόνταψε στη γραφειοκρατία του ελλη­νικού Δημοσίου. Αντίθετα ο Καρράς σε συνέντευξή του - μόλις μια εβδομάδα μετά - ανέφερε ότι η ταινία ήταν «προ πολλού έτοιμη»!

Σε αφιέρωμα της εφημερίδας Μακεδονία το 1977, βασισμένο στις μαρτυρίες συνεργατών του Καμινάκη, αναφερόταν μία ταινία μήκους 5.000 μέτρων με τον τίτλο «Ελληνική επανάστασις και αι τελευταίαι ημέραι του Οδυσσέως Ανδρούτσου», φερόμενη ως παραγωγή κάποιας «Ηρώ φιλμ - Νέα Ελλάς» ύστερα από σύμπραξη του Καρρά με το «Σπλέντιτ» και με χρηματοδότη τον ελληνοαμερικανό Πυλαρινό.

Σύμφωνα με τους Μιχαήλ Μάσσιο και Λεωνίδα Αθανασιάδη (ο πρωταγωνιστής και ο βοηθός οπερατέρ αντίστοιχα), το σενάριο αυτής της ταινίας ξεκινούσε από την αυλή του Αλή Πασά, περιελάμβανε την πολιορκία του Μεσολογγίου και κατέληγε στις τελευταίες ημέρες του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Μάλιστα, ο Μάσσιος φερόταν να είχε εμφανιστεί σε διπλό ρόλο, υποδυόμενος τόσο τον Αλή όσο και τον Ανδρούτσο.

Στο ρεπορτάζ εκείνο του 1977 αναφέρονταν τα ονόματα και άλλων ηθοποιών (Μαίρη Τσικούδη, Ελένη Καρύκη, Μαρίκα Βίττου, Γ. Σαββόγλου, και Αντζουλίνα Ποζέλλι - όλοι ερασιτέχνες), καθώς και πληροφορίες από τα παρασκήνια των γυρισμάτων, όπως ότι οι εσωτερικές σκηνές γυρίστηκαν στον κινηματογράφο «Σπλέντιτ», σε σκηνικά που είχε διαμορφώσει ο ίδιος ο Καμινάκης, ενώ οι εξωτερικές κινηματογραφήθηκαν στη Μονή Βλατάδων, στα τείχη της Παλαιάς Πόλης και στο Ασβεστοχώρι. Επιπλέον, το Τρίτο Σώμα Στρατού φερόταν να είχε διαθέσει άλογα και άντρες για τις ανάγκες της ταινίας. Ο βοηθός οπερατέρ, Λεωνίδας Αθανασιάδης, θυμόταν: «Κουβαλάγαμε τα μηχανήματα και τα κοστούμια στα χέρια. Είχαμε δύο μηχανές λήψεως. Τη μια τη χειριζόταν ο Καμινάκης για τα κοντινά πλάνα. Την άλλη εγώ, για τα μακρινά».

Και ενώ δεν αμφισβητείται ότι το 1925 ο Καμινάκης όντως γύρισε μια ταινία σχετικά με την επανάσταση του 1821, υπό αμφισβήτηση τίθεται η αξιοπιστία των μαρτυριών ότι σεναριακά έφτανε μέχρι και τις τελευταίες ημέρες του Οδυσσέα Ανδρούτσου, καθώς αυτές εξιστορούνταν σε άλλη ταινία του Καμινάκη, που προβλήθηκε το 1929 και για την οποία θα γίνει λόγος αργότερα.

Πηγές:
Δημοσιεύματα των εφημερίδων Ακρόπολις (Ιούνιος 1931), Μακεδονία (Απρίλιος 1926· Απρίλιος 1927· Δεκέμβριος 1977) και του περιοδικού Κινηματογραφικός Αστήρ (Μάρτιος 1926). 

ΕΠΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Πρόδρομα φαινόμενα μιας κινηματογραφικής έκρηξης

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου