«Κοινωνική σαπίλα»: Η πρώτη ταινία κοινωνικού προβληματισμού

Η τελευταία ελληνική ταινία, που έκανε πρεμιέρα στους αθηναϊκούς κινηματογράφους το 1932, ήταν η «Κοινωνική σαπίλα» του Τατασόπουλου. Είναι μια από τις ελάχιστες προπολεμικές ταινίες που διασώζονται, ενώ γενικά θεωρείται - και όντως είναι - μια από τις πρωτοπόρες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, αν και δεν είχε εκτιμηθεί στην εποχή της. Αξίζει όμως να την αναζητήσετε.

Η περίληψη του σεναρίου (βάσει κυρίως των επεξηγηματικών καρτελών της ταινίας):
«ΑΘΗΝΑ 1931. Μετά τον Μικρασιατικό πόλεμο του 1921 ενάμιση εκατομμύριο προσφύγων κατέφυγαν στην Ελλάδα. Χιλιάδες απ’ αυτούς εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα. Έτσι η πρωτεύουσα της Ελλάδος πήρε τη μορφή μεγαλούπολης». Αυτό διαβάζει ο θεατής στην πρώτη, εισαγωγική καρτέλα. Κεντρικό πρόσωπο της ταινίας ήταν ο Ντίνος Βρεσθένης, ένας φοιτητής από την επαρχία, ο οποίος στην αρχή περνούσε μια ανέμελη, φοιτητική ζωή στην πρωτεύουσα. Ωστόσο, η ξεγνοιασιά αυτή διακόπηκε σύντομα, όταν ο πατέρας του του έστειλε γράμμα, με το οποίο τον ενημέρωνε ότι αδυνατούσε πλέον να του στέλνει χρήματα για τις σπουδές.
Ο Ντίνος ψάχνει να βρει δουλειά, αφενός για να συντηρηθεί και αφετέρου για να μπορέσει να σπουδάσει, όμως αυτό είναι δύσκολο λόγω της μεγάλης ανεργίας. Καταλήγει σ’ ένα θέατρο, όπου γνωρίζεται με την πρωταγωνίστρια, Νίκη. Γρήγορα αναγνωρίζεται το ταλέντο του Ντίνου και γίνεται πρωταγωνιστής του θιάσου. Εν τω μεταξύ, ανάμεσα στον Ντίνο και τη Νίκη αναπτύσσεται έρωτας.
Σε κάποια έξοδο των ηθοποιών, ο βιομήχανος Στρατάκης, γνωστός γλεντζές και γυναικάς, ζητάει από τη Νίκη να χορέψουν και της υπόσχεται ότι θα την κάνει μεγάλη πρωταγωνίστρια με δικό της θέατρο. Μια μέρα ο Ντίνος, που ήδη ζήλευε το βιομήχανο, βλέπει τη Νίκη να κάθεται σε κάποιο καφενείο μαζί του. Την εγκαταλείπει, όπως και το θέατρο. Η ανεργία τον αναγκάζει να πουλήσει ακόμη και τα ρούχα του, ωστόσο αρνείται να επιστρέψει στο θέατρο παρά την έκκληση του θεατρώνη.
Ο Ντίνος καταντά αλήτης και βρίσκεται μεταξύ εμπόρων ναρκωτικών. Επί της οθόνης αναπαριστάται ακόμη και σνιφάρισμα ηρωίνης, μια πρωτοποριακή σκηνή ακόμη και για τα σημερινά δεδομένα. Οι έμποροι προσπαθούν μάταια να τον κάνουν βαποράκι ναρκωτικών στα νοσοκομεία. Μια μέρα ο Ντίνος, άρρωστος και εξαντλημένος από την πείνα, λιποθυμά στο δρόμο. Καπνεργάτες τον βρίσκουν και τον περιποιούνται. Εκείνος τους διηγείται την ιστορία του κι αισθάνεται τόσο όμορφα μαζί τους, ώστε αποφασίζει να γίνει καπνεργάτης.
Γρήγορα εξελίσσεται σε ηγέτη του συνδικάτου, όμως αυτό απαγορεύεται από την αστυνομία και ο Ντίνος καταλήγει στη φυλακή του Παλιού Στρατώνα, όπου οι πολιτικοί κρατούμενοι συνυπάρχουν με τους ποινικούς και τους αλήτες. Ο Στρατάκης διαβάζει στις εφημερίδες για τη φυλάκιση του Ντίνου και σπεύδει να πληροφορήσει σχετικά τη Νίκη. Εκείνη τρέχει παντού για να πετύχει την αποφυλάκισή του. Πηγαίνει στη φυλακή για να τον συναντήσει την ώρα του επισκεπτηρίου, όμως ο Ντίνος αρνείται να τη δει.
Περνά αρκετός καιρός. Η Νίκη αρχίζει να αισθάνεται άβολα με την έκφυλη ζωή του Στρατάκη, τον οποίο και εγκαταλείπει, όταν τον πιάνει να γλεντά με δυο γυναίκες. Όμως ένας σωματέμπορος καραδοκεί και προσφέρει στέγη στη Νίκη. Σύντομα αποφυλακίζεται κι ο Ντίνος, έχοντας εκτίσει την ποινή του. Ξανά η Νίκη πηγαίνει στη φυλακή για να τον συναντήσει, αλλά και πάλι εκείνος της αρνείται.
Όμως η Νίκη έχει σοβαρότερα προβλήματα στο κεφάλι της. Ασκώντας βία, ο σωματέμπορος προσπαθεί να την εξωθήσει στην πορνεία. Εκείνη φωνάζει βοήθεια και πολλοί τρέχουν να βοηθήσουν. Μεταξύ αυτών κι ο Ντίνος, που περνούσε τυχαία από την περιοχή. Όταν βλέπει ότι επρόκειτο για τη Νίκη, της αφήνει λίγα χρήματα, ώστε να ξεφύγει από τον σωματέμπορο, και στη συνέχεια φεύγει. Δεν θέλει να έχει την παραμικρή σχέση με το παρελθόν. Ο Ντίνος ξέρει τον προορισμό του. Οι σύντροφοί του τον περιμένουν. Μαζί τους θα αγωνιστεί ενάντια στη σαπίλα της κοινωνίας. Έτσι θα βρει τη λύτρωση, αφού θα παλεύει για το γκρέμισμα της ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΑΠΙΛΑΣ.

Την παραγωγή της ταινίας (διάρκειας περίπου 45 λεπτών) είχε αναλάβει η «Φύζιο Φιλμ», αντιπρόσωπος της γερμανικής «Ανατόλ φιλμ» στην Ελλάδα. Η επεξεργασία του φιλμ έγινε στα στούντιο Τζανέτη. Οπερατέρ ήταν οι Εμμανουήλ Τζανέτης, Μιχάλης Δημητροκάλης και Κώστας Παπαδόπουλος. Τη σκηνογραφία επιμελήθηκε ο Κώστας Λογαριαστάκης, ενώ βοηθός σκηνοθέτη και μακιγιέρ ήταν ο Κίμων Σπαθόπουλος. Ως διευθυντής παραγωγής αναφέρεται ο Κώστας Εξαρχόπουλος.

Το σενάριο έγραψε ο Στέλιος Τατασόπουλος, που επίσης ανέλαβε τη σκηνοθεσία, αλλά και τον πρωταγωνιστικό ρόλο δίπλα στους Δανάη Γρίζου, Τάσο Κεφαλά, Τζόλη Γαρμπή, Καίτη Οικονόμου, Σπύρο Λαφαζάνο, Ελένη Λάβδα, Γιώργο Καβουκίδη, Νικόλαο Σπύρου, Γεράσιμο Αρσένη, Κώστα Λογαριαστάκη, Γιώργο Μουχτούρη, Νίκη Παππά και Ρίκα Καρουζάκη.

Από τις εφημερίδες της εποχής αντλούμε ελάχιστες πληροφορίες για τα γυρίσματα. Αυτά ξεκίνησαν στις 6 Δεκεμβρίου 1931 στο θέατρο «Έσπερος» επί της οδού Πατησίων. Συνεχίστηκαν το επόμενο απόγευμα, οπότε και «πολλοί των παρακολουθησάντων καλλιτεχνών και συγγραφέων συνεχάρησαν την Διεύθυνσιν διά την φυσικότητα των σκηνών και την αρτίαν εμφάνισιν των παιζόντων». Τέλος, σκηνές στις κενές φυλακές του Παλιού Στρατώνα γυρίστηκαν το πρωί της 17.01.1932.

Σύμφωνα με το βιβλίο-σταθμός «Ελληνικός κινηματογράφος» της Αγλαΐας Μητροπούλου, η «Κοινωνική σαπίλα» είχε προγραμματιστεί να κάνει πρεμιέρα στον κινηματογράφο «Σπλέντιτ», όμως αυτό δεν συνέβη ύστερα από παρέμβαση της αστυνομίας και τελικά η πρεμιέρα δόθηκε σε κινηματογράφο της Κοκκινιάς. Η ακριβής ημερομηνία είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, ωστόσο γνωρίζουμε με σιγουριά ότι το διήμερο 21 και 22 Ιουνίου 1932 - προφανώς όχι για πρώτη φορά - η ταινία προβλήθηκε στο συνοικιακό κινηματογράφο «Ετουάλ» της Καλλιθέας.

Από τις 12 έως τις 15 Ιανουαρίου 1933, ο Κήρυξ της Καβάλας διαφήμιζε την «Κοινωνική σαπίλα» στα «προσεχώς» του τοπικού κινηματογράφου «Ολύμπια». Ωστόσο, η προαναγγελία αυτή δεν επιβεβαιώθηκε τις επόμενες ημέρες σύμφωνα με το δημοσιευμένο - στην εφημερίδα - πρόγραμμα της αίθουσας.


Πηγές:
Δημοσιεύματα των εφημερίδων Ακρόπολις (Δεκέμβριος 1931) και Ελεύθερος Άνθρωπος (Δεκέμβριος 1931· Ιανουάριος 1932).

ΕΠΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Ο θάνατος της Μαίρης Σαγιάνου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου