«Η μύτη της Αθηνάς» («Όνειρον αρχαιολόγου»):Η πρώτη ελληνική ταινία μυθοπλασίας. Μέρος πρώτο: Γενικές πληροφορίες

Ήταν η τελευταία μέρα του Μαρτίου (σύμφωνα με το ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυε στην Ελλάδα), η πρώτη της Μεγάλης Εβδομάδας του έτους 1914. Όπως κάθε μέρα εκείνο το διάστημα, ο θεατρικός συγγραφέας Νικόλαος Λάσκαρης καθόταν στο γραφείο του και επεξεργαζόταν το λιμπρέτο της νέας οπερέτας του Θεόφραστου Σακελλαρίδη με τίτλο «Στα παραπήγματα». Ξαφνικά όρμησε μέσα φουριόζος ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Γεώργιος Τσοκόπουλος. Ο Λάσκαρης δεν θα μπορούσε να μαντέψει το λόγο της ξαφνικής αυτής επίσκεψης, ότι δηλαδή θα δεχόταν πρόταση να πρωταγωνιστήσει στην πρώτη ελληνική ταινία μυθοπλασίας, μια κωμωδία μικρού μήκους σε σενάριο του Τσοκόπουλου!

«Η μύτη της Αθηνάς» («Όνειρον αρχαιολόγου»):Η πρώτη ελληνική ταινία μυθοπλασίας. Μέρος δεύτερο: Η "οδύσσεια" των γυρισμάτων

Παρότι η «Μύτη της Αθηνάς» δεν έτυχε πολλών δημόσιων προβολών, αφού άλλωστε ο σκοπός της ταινίας δεν ήταν εμπορικός, έχουμε στη διάθεσή μας ασύλληπτα πολλές λεπτομέρειες από τα παρασκήνια. Βασική πηγή είναι μια σειρά επτά χιουμοριστικών χρονογραφημάτων του Νικόλαου Λάσκαρη, που δημοσιεύτηκαν στο Έθνος μεταξύ 25 Απριλίου και 1 Μαΐου 1914, όπως επίσης ελάχιστα ρεπορτάζ εφημερίδων της εποχής, που περιέγραφαν σκηνές και παραλειπόμενα από τα γυρίσματα.

Και δεύτερη ταινία την άνοιξη του 1914;

Τρία δημοσιεύματα το Μάιο του 1914 υπονοούσαν όχι απλά το γύρισμα, αλλά και την επικείμενη προβολή στο θερινό κινηματογράφο της πλατείας Συντάγματος μιας ελληνικής ταινίας μυθοπλασίας (κωμωδίας) με επαγγελματίες ηθοποιούς αυτήν τη φορά ως πρωταγωνιστές. Ελάχιστες πληροφορίες είναι γνωστές γι’ αυτήν την ταινία, τα γυρίσματα της οποίας φαίνεται ότι είχαν ξεκινήσει, αλλά δεν μπορεί να επαληθευτεί από άλλη πηγή αν αυτά ολοκληρώθηκαν, πόσο μάλλον η προβολή της ταινίας επί της οθόνης.

Οι θερινοί κινηματογράφοι βέβαια δεν συνήθιζαν εκείνα τα χρόνια να διαφημίζουν τα προγράμματά τους, όμως πόσο εύκολα θα μπορούσε να περάσει ασχολίαστη από τους χρονογράφους των αθηναϊκών εφημερίδων η πρώτη προβολή ελληνικής ταινίας με επαγγελματίες ηθοποιούς; Επί του παρόντος περιοριζόμαστε στα τρία γνωστά δημοσιεύματα, που προανήγγειλαν την προσπάθεια αυτή:

Κινηματογράφησις, Νέα Ημέρα, 06.05.1914, σελ.7: «Γίνονται προετοιμασίαι διά κινηματογράφησιν θεατρικού έργου. Θα παιχθή από ηθοποιούς και όχι ερασιτέχνας αυτήν την φοράν. Κρατείται μυστικόν από ποίον εσχεδιάσθη το έργον. Θα παιχθή από ηθοποιούς του θιάσου Κοτοπούλη».

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΙ, Ακρόπολις, 11.05.1914, σελ.3: «Την προσεχή εβδομάδα πρόκειται να εμφανισθή προ του Αθηναϊκού κοινού ένα πρωτότυπο Ελληνικό έργο από τον Κινηματογράφον, εις το οποίον παίζουν ηθοποιοί της Αθηναϊκής σκηνής. Λέγεται ότι είνε πολύ ενδιαφέρον ως έργον και έχει δράσιν και κίνησιν. Παιγμένο δε κάλλιστα. Ωραιοτάτη ηθοποιός έχει ένα νοστιμώτατον ρόλον. Ο κ. Μυράτ θα παρουσιασθή σωστός Παριζιάνος, η κ. Φυρστ έχει ένα ρόλον που θα αφήση εποχήν, εντέλειαν δε παιξίματος. Όλα αυτά πολύ σύντομα».

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΙ: Υπαίθριοι κινηματογράφοι, Ακρόπολις, 22.05.1914, σελ.3: «Ήρχισαν να στρατοπεδεύουν οι κινηματογράφοι εις το ύπαιθρον. Εις την πλατείαν του Συντάγματος θα είνε ο κινηματογράφος του “Πάλλας”. Η εκλογή των έργων που θα παίξη είνε πρώτης γραμμής. Η έναρξις δε θα γείνη με Ελληνικό έργο και με Έλληνας ηθοποιούς. Είνε μία κωμωδία νοστιμωτάτη, εις την οποίαν πρωταγωνιστούν η κ. Φυρστ, η κ. Λούη, ο κ. Μυράτ».

  

Ο πρώτος κινηματογραφημένος γάμος και άλλα ζουρνάλ του 1914

Μεταξύ των πολλών ελληνικών ζουρνάλ που προβλήθηκαν στις αίθουσες το 1914, αξίζει να σταθούμε σε μια ταινία, που προβλήθηκε τέσσερις μονάχα ημέρες (20-23 Σεπτεμβρίου στο «Πάλλας»), αλλά είχε την πρωτοτυπία ότι κατέγραφε τον πρώτο κινηματογραφημένο γάμο στην Ελλάδα.

Ο γάμος αυτός είχε τελεστεί στις 31 Αυγούστου. Ο γαμπρός και η νύφη δεν ήταν διασημότητες της επο­χής, αλλά ένα φτωχό ζευγαράκι από το Μενίδι. Κι όμως παρευρέθηκαν πάνω από χίλιοι, απρόσκλητοι κα­λεσμένοι, ενώ φωτογραφίες δημοσιεύθηκαν στα πρωτοσέλιδα ορισμένων εφημερίδων. Ο λόγος; Ήταν ο πρώτος γάμος του «Λευκού Σταυρού», του οργανισμού που είχε ιδρύσει ο ποιητής Σπύρος Ματσούκας με στόχο να προι­κίσει και να παντρέψει ορφανές θυγατέρες και αδερφές πεσόντων των βαλκανικών πολέμων.

Η νύφη ονομαζόταν Σοφία Μουστακάτου κι ο αδερφός της είχε σκοτωθεί στο Μπιζάνι. Ο γαμπρός ονομαζόταν Δημήτριος Κοτόρης, καταγόταν από τη Βόρειο Ήπειρο και ήταν αρτοποιός. Η τελετή πραγμα­τοποιήθηκε στο προαύλιο της εκκλησίας του Μενιδίου και χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος, ενώ κουμπάρος του ζευγαριού έγινε ο Σκουμπουρδής, υπασπιστής του βασιλιά. Από την τελετή δεν έλειπε φυσικά ο Ματσούκας, επικεφαλής της πομπής που συνόδευσε τη νύφη από το φτωχικό της σπίτι στην εκκλησία.

Παρευρέθηκαν σχεδόν όλοι οι κάτοικοι της κοινότητας Μενιδίου, αλλά και πολίτες από διάφορα ση­μεία της Αθήνας, κυρίως κοσμικοί που δεν έχασαν την ευκαιρία για μια εκδρομή στην αττική ύπαιθρο. Την υπαίθρια γαμήλια τελετή κινηματογράφησαν δύο οίκοι –άγνωστο ποιοι– λαμβάνοντας σκηνές από τα μπαλκόνια των γειτονικών σπιτιών κι από τα σκαλοπάτια του ναού. Η κινηματογράφηση συμπεριέλαβε το χορό του Ησαΐα μέχρι το ξεκίνημα της πολυπληθούς πομπής προς το σπίτι του γαμπρού.

Ωστόσο ο Παύλος Νιρβάνας δεν ενθουσιάστηκε από το αποτέλεσμα επί της οθόνης, το οποίο και σχολίασε με καυστικό τρόπο:

«Η κινηματογραφική παράστασις του πρώτου γάμου του Λευκού Σταυρού, με την οποίαν εγκαινίασε την χειμερινήν της περίοδον μία σάλα της οδού Σταδίου, θα ημπορούσε να προβληθή ως η τελειοτέρα εικών της Ελληνικής τάξεως και ως το αριστοτεχνικώτερον σύμβολον της Ελληνικής αυτής αρετής. Και τα μεν προγράμματα και οι τίτλοι των κινηματογραφικών κεφαλαίων επληροφόρουν το Κοινόν, ότι επρόκειτο να ιδή επί της οθόνης γάμον. Αλλά τι ήτον εκείνο το πράγμα, Θεέ μου; Κατακλυσμός, Δευτέρα Παρουσία, φρενοκομείον, εμφύλιος πόλεμος, Βαλπουργία νυξ ή πανηγύρι Μελλοντιστών; Δεν ηξεύρω ακριβώς. Μολονότι όμως υπήρχε γαμβρός και νύμφη και Ματσούκας, ωρισμένως τα μάτια μου δεν είδαν Μυστήριον!

Άνθρωποι, φεύγοντες πανικόβλητοι από θεομηνίαν και γκρεμοτσακιζόμενοι και τσαλαπατούμενοι και σαλατοποιούμενοι εις εξωφρενικά συμπλέγματα, δεν θα παρουσίαζαν ποτέ το θέαμα, που μας έδωκε το σεμνόν πατριωτικόν ειδύλλιον του Μενιδίου. Άνδρες, γυναίκες, παιδιά, σκυλιά, γαμβροί, νυφάδες, κουμπάροι, πεθερικά, μητροπολίται, παπάδες, αξιωματικοί, στρατιώται, ναύται και μία κεφαλή του Ματσούκα, ταλαντευομένη αγωνιωδώς επάνω από το ανθρωπομάζωμα, εξαφανιζομένη εις τα βάθη και αναφαινομένη πάλιν εις την επιφάνειαν, αν ενθύμιζαν κάτι τι , ενθύμιζαν τους ναυαγούς του “Τιτανικού”, παλαίοντας επί των κυμάτων του Ωκεανού, και εις εκείνους ακόμη που δεν είδαν ποτέ τους ναυάγιον. Όταν ετελείωσε τουλάχιστον το πανηγύρι, επερίμενε κανείς να διαβάση τον κατάλογον των νεκρών και τραυματιών. Επέζησεν άρα γε η λευκή νύμφη! Την εγλύτωσεν ο Ματσούκας; Εσώθη ο Σ. Μητροπολίτης; Πώς να βρίσκωνται εις την υγείαν τους οι καλεσμένοι; Κανένας δεν μας επληροφόρησεν!

[...] Οπουδήποτε του κόσμου, εκτός των Αθηνών, και υπό εντελώς αναλόγους περιστάσεις, ένας γάμος, όπως ο γάμος αυτός του Μενιδιού, δεν θα εκινδύνευε ποτέ να συγχυσθή με εμφύλιον σπαραγμόν. Οι άνθρωποι θα εσχημάτιζον ένα τετράγωνον, ένα τρίγωνον, ένα κύκλον ευλαβείας οπωσδήποτε και, μέσα εις τον κύκλον αυτόν, θα ετελείτο το μυστήριον, χωρίς ούτε η νύμφη να χάση τον γαμβρόν, ούτε ο κουμπάρος να καβαλλικεύση τον παπάν, ούτε η μίτρα του Δεσπότη να μετατεθή εις το κεφάλι του διάκου, ούτε τα πέλματα του καντηλανάφτη ν’ ανακατωθούν με τα στεφάνια του γάμου.

Εύχομαι τώρα η βασανισμένη αυτή ταινία να μην έβγη παραέξω από τας Αθήνας. Το ωραίον ειδύλλιον ας μείνη μεταξύ μας! Διότι, εάν πρόκηται απ’ αυτό να λάβουν ιδέαν και οι ξένοι περί της γραφικότητος των Ελληνικών εθίμων, καλλίτερα να μην την λάβουν. Το μόνον πράγμα, διά το οποίον θα ημπορούσε να χρησιμεύση η περίφημος ταινία, θα ήτο η επίδειξις του θαύματος της Ελληνικής τάξεως. Και, όποιος την βλέπει, θα εννοή, μεταξύ πολλών άλλων, με ποίον τρόπον συγκρούονται τα αυτοκίνητα εις τους κεντρικούς δρόμους των Αθηνών, τα βαπόρια εις τον λιμένα του Πειραιώς, αι ιδέαι εις τους Ελληνικούς εγκεφάλους και αι εξουσίαι του Κράτους παντού και πάντοτε. Ως σύμβολον, τω όντι, η εικών αυτή αξίζει ό,τι και να πη κανείς!»

Ενδεικτικός Κατάλογος των ζουρνάλ που προβλήθηκαν το 1914

 

27 Ιανουαρίου : (Πανελλήνιον)	«Αθηναϊκό Ζουρνάλ» διάρκειας 30 λεπτών (ή φιλμ 400 μ.) με πρόσφατα γεγονότα.
7 Φεβρουαρίου : (Νέον Θέατρον)	«Ο Ελληνοβουλγαρικός πόλεμος και η μεγάλη μάχη της Τζουμαγιάς».
20 Φεβρουαρίου : (Παλλάς)	Η πυρκαγιά στα γραφεία της εφημερίδας Εσπερινή το ίδιο πρωί.   [Οπερατέρ ο Λέστερ]
10 Μαρτίου : (Σαντράλ)	Η μάχη της Κρέσνας
21 Μαρτίου : (Παλλάς)	«Ελληνικόν Ζουρνάλ» με την κηδεία του Ιωάννη Βαλαωρίτου (διευθυντή της Εθνι­κής Τράπεζας), την επίσκεψη του Βενιζέλου στο Ζάππειο, την Κυριακάτικη πρωινή συγκέντρωση στου Ντορέ και στου Γιαννάκη κλπ.
22 Μαρτίου : (Σαντράλ)	Η μάχη του Κιλκίς
8 Απριλίου : (Παλλάς)	«Ελληνικόν Ζουρνάλ» με «τας συμπαθείς και ωραίας φυσιογνωμίας των Ατθίδων» στο φιλανθρωπικό έρανο υπέρ του φθισιατρείου
14 Απριλίου : (Παλλάς)	Η τελετή επιδόσεως της στραταρχικής ράβδου στον Στρατηλάτη-Βασιλέα.
28 Απριλίου : (Παλλάς)	Ταινία «θαυμασίας φωτογραφικής τελειότητος» από τη διαμονή του Κάιζερ στην Κέρ­κυρα.
2 Μαΐου : (Παλλάς)	Η γιορτή του Λυκείου των Ελληνίδων, που είχε πραγματοποιηθεί πέντε μέρες νωρί­τερα στο Παναθηναϊκό στάδιο και αποτέλεσε σπουδαίο κοσμικό γεγονός για την πρωτεύουσα.
20 Σεπτεμβρίου : (Παλλάς)	«Ελληνικώτατη ακτουαλιτέ»: Ο πρώτος γάμος του Λευκού Σταυρού στο Μενίδι
26 Σεπτεμβρίου : (Παλλάς)	Η παραλαβή του θωρηκτού «Αβέρωφ» στα ναυπηγεία του Νιούπορτ, όπου για πρώτη φορά ανυψώθηκε η ελληνική σημαία παρουσία του πρεσβευτή Σλήμαν και των αντιπροσώπων της αμερικανικής κυβέρνησης.
21 Οκτωβρίου : (Πατέ Αττικόν)	Η τελετή της ορκωμοσίας των νεοσυλλέκτων ενώπιον του βασιλιά
24 Οκτωβρίου : (Πάνθεον)	Η τελετή της απονομής των μεταλλίων εις τους μετέσχοντας των δύο βαλκανικών πολέμων
31 Οκτωβρίου : (Πάνθεον, Παλλάς)	«Αι εορταί της Θεσσαλονίκης επί τη επετείω της αλώσεώς της υπό του Ελληνικού στρατού»
31 Οκτωβρίου : (Πατέ Αττικόν)	«Γυμνάσια των υποβρυχίων του Ελληνικού στόλου»
5 Νοεμβρίου : (Πάνθεον)	«Πανοραματική άποψις της Κερκύρας»
21 Νοεμβρίου : (Παλλάς)	«Τελευταία γυμνάσια των καταδυομένων μας»
24 Νοεμβρίου : (Κυβέλης)	Η τελευταία άφιξη του αγγλογαλλικού στόλου στο Φάληρο και η υποδοχή από το βασιλιά
1 Δεκεμβρίου : (Δημοτικό θέατρο)	Το ταξίδι του διαδόχου στην Ήπειρο      [Οπερατέρ ο Λέστερ]
8 Δεκεμβρίου : (Πατέ Αττικόν)	«Η αναδάσωσις της Ελλάδος»  [«επίκαιρος αθηναϊκή ταινία» της «Αθήνη Φιλμς»]
22 Δεκεμβρίου : (Ολύμπια Πειραιά)	Πανόραμα της Κέρκυρας    [Η ταινία περιγραφόταν ως «χρωματιστή»]

 

Άλλες ταινίες επικαιρότητας του 1914, με απροσδιόριστη την ημερομηνία πρώτης προβολής:

-- Στις 24 Φεβρουαρίου 1914 κινηματογραφήθηκε και στις αρχές Μαρτίου 1914 ήταν έτοιμη η ταινία με θέμα τη δενδροφύτευση της Ακρόπολης από τους προσκόπους υπό την επίβλεψη της βασίλισσας με τη συμμετοχή και του πρίγκιπα Παύλου. Παρουσιαζόταν ως «αρκετά εκτενής και ενδιαφέρουσα, με ωραίας απόψεις των αρχαιοτήτων Ακροπόλεως», αποτύπωνε δε όλες τις λεπτομέρειες της δενδροφύτευσης από την εκφόρτωση των δενδρυλλίων μέχρι το πότισμα. Πιθανόν πρόκειται για την ταινία που αναφέρεται στον πιο πάνω πίνακα ως προβληθείσα στις 8 Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς στο «Πατέ Αττικόν», καθώς εξ αρχής υπήρχε η σκέψη να κρατηθεί ένα αντίγραφο στα αρχεία του υπουργείου για τις ανάγκες της προπαγάνδας υπέρ του έργου της δενδροφύτευσης της χώρας.

-- Γράφτηκε ότι πολλές κινηματογραφικές εταιρίες είχαν ζητήσει να λάβουν ταινίες με τους Πανελλήνιους αγώνες στίβου τον Απρίλιο. Και μπορεί να ήταν πλέον παράδοση η κινηματογράφηση των αγώνων, όμως η παρούσα έρευνα δεν εντόπισε λεπτομέρειες για τον αν όντως δόθηκε η σχετική άδεια και σε ποια εταιρία.

-- Οι εκδηλώσεις στα Επτάνησα για τον εορτασμό των 50 χρόνων της ένωσής τους με την Ελλάδα. Ο Λέστερ βρέθηκε με την κάμερά του σε Κεφαλλονιά και Ζάκυνθο, όπου μεταξύ άλλων κατέγραψε την έξοδο των επισήμων από την οικία Κομούτου στη Στράνη της Ζακύνθου, ενδεχομένως και πλάνα του εντυπωσιακού λεκανοπεδίου.

Θεωρητικά ο Λέστερ έλαβε πλάνα και από τις εορταστικές εκδηλώσεις στην Κέρκυρα με δεδομένο ότι αυτές έγιναν διαδοχικά, στα πλαίσια εκδρομής των εξ Αθηνών ορμώμενων επισήμων, οι οποίοι πήγαιναν από νησί σε νησί. Προκαλεί εντύπωση εξάλλου το γεγονός ότι η διαφήμιση της ταινίας της Πεντηκονταετηρίδας –τουλάχιστον σε Πάτρα, Αλεξάνδρεια και Κάιρο– μνημόνευε μόνο την Κέρκυρα, παραπέμποντάς μας εμμέσως στη σχετική ταινία της 26ης σειράς των «Gaumont Actualités» για το 1914 με πλάνα μόνο από τις εκεί τελεσθείσες γιορτές.

-- Το απόγευμα της 1^ης Ιουνίου, η κινηματογραφική μηχανή του «Παλλάς» παρακολούθησε την πτήση του Γάλλου αεροπόρου Λουί Ολιβιέ πάνω από την Αθήνα. Ο Ολιβιέ είχε έρθει λίγες μέρες νωρίτερα από την Αίγυπτο και έμεινε για αρκετό διάστημα στην ελληνική πρωτεύουσα κάνοντας αεροπορικές επιδείξεις μόνος του ή με συνεπιβάτες. Δεν έχουμε πληροφορίες για το περιεχόμενο της ταινίας, όμως από δημοσιεύματα του τύπου γνωρίζουμε ότι εκείνο το απόγευμα ο Ολιβιέ πέταξε με την κόρη του Γάλλου στρατηγού Βιλλαρέ, την ηθοποιό Ζηνοβία Παρασκευοπούλου, τον αρχηγό των προσκόπων Ζαχαρία Νεόφυτο, τον Κασδόνη κ.ά.

Εξάλλου, όταν στις 9 Ιουνίου δημοσιεύτηκε στον τύπο η πρόθεση του βασιλιά να πετούσε κι αυτός με τον Ολιβιέ, η κάμερα ξαναβρέθηκε στον Ποδονίφτη. Η βασιλική πτήση βέβαια ακυρώθηκε την τελευταία στιγμή ύστερα από διάβημα του πρωθυπουργού, που ενδεχομένως φοβόταν κάποιο αεροπορικό δυστύχημα, όμως δεν ξέρουμε αν τελικά ο οπερατέρ αρκέστηκε στην κινηματογράφηση των άλλων πτήσεων.

-- Τον Ιούλιο, στο πλαίσιο της κινηματογραφικής εφημερίδας Πατέ προβαλλόταν η ταινία της εορτής του Αρσακείου στο Στάδιο, στο τέλος της οποίας φαινόταν ο βασιλιάς να ποζάρει με τη στραταρχική ράβδο.

-- Τον Αύγουστο κινηματογραφήθηκε ο κατάπλους των πολεμικών πλοίων «Κιλκίς», «Λήμνος» και «Έλλη» στο Φάληρο.

-- Στις 24 Αυγούστου, η μηχανή του κινηματογράφου «Ολύμπια» στη Θεσσαλονίκη έλαβε εικόνες από τη δοξολογία και την παρέλαση του στρατού στο πλαίσιο της τελετής επίδοσης πολεμικών μεταλλίων στην περιοχή Πεδίον του Άρεως.

-- Ο Λεόνς κινηματογράφησε τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου στα πλαίσια της πρώτης σειράς ελληνικών πανοραμάτων της γαλλικής «Γκωμόν». «Ούτω δε δεν θα ταξειδεύη του λοιπού μόνον κανείς εις τας νή­σους, αλλά θα ταξειδεύσουν ολίγον και αυταί εις το εξωτερικόν», σχολίαζε το Εμπρός επαινώντας την πρωτοβουλία αυτή.

-- Παραγωγής 1914 ήταν οι ταινίες, που προβλήθηκαν στα ανάκτορα αποκλειστικά για τη βασιλική οικογένεια στις αρχές της επόμενη χρονιάς, με θέμα την εξάσκηση του 1ου Συντάγματος της Φρουράς Αθηνών. Η ταινία έδειχνε πώς νεοσύλλεκτοι 30 ημερών ασκούνταν σε άλματα εμποδίων, στη γυμνιππευτική, σε ασκήσεις ευκαμψίας και σε ασκήσεις κατά το σύστημα των Κοζάκων.

-- Ελληνικές επιγραφές  είχε η ταινία με το Ιωβηλαίο του Πανεπιστημίου, την παρέλαση του ελληνικού στρατού και την εθνική γιορτή στις 25 και 26 Μαρτίου, που προβλήθηκε στην Πάτρα από τις 22 Μαΐου (κιν/φος Μολφέτα). Κατά τα φαινόμενα, ωστόσο, πρόκειται μάλλον για μια από τις δύο σχετικές ταινίες του 1912, που άργησε... λιγάκι να ταξιδέψει μέχρι την Πάτρα.

-- Δεν μπορεί, τέλος, να διασταυρωθεί αν ήταν ελληνικής ή ξένης παραγωγής η ταινία «Από Αθηνών εις Πάτρας», που προβλήθηκε στην Πάτρα στις 11 και 12 Μαΐου, όπως και η ταινία με τα τοπία της διαδρομής από το Δακοφτό έως τα Καλάβρυτα, που προβλήθηκε στην ίδια πόλη από την πρωτοχρονιά του 1914 (κιν/φος Μολφέτα).

………………………………………………………

Και μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη κατά τη διάρκεια του 1914, που δεν σχετιζόταν με την εγχώρια κινηματογραφική παραγωγή, όμως αποτελούσε νεωτερισμό αποκαλυπτικό της διείσδυσης του κινηματογράφου στην αθηναϊκή ζωή: το Μάιο της χρονιάς αυτής, ο Κωνσταντίνος Ζέγγελης, καθηγητής Χημείας στο Εθνικό Πανεπιστήμιο, είχε ήδη εισαγάγει ως μέθοδο διδασκαλίας –πέραν των κλασσικών πινάκων– την προβολή (ξένων) κινηματογραφικών ταινιών με θέματα γύρω από την εξαγωγή μετάλλων και την παραγωγή διαφόρων χημικών προϊόντων.

 [Η ανάρτηση έχει ενημερωθεί σύμφωνα με την τρίτη έκδοση του βιβλίου «Οι πρώτες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου», που μπορείτε να διαβάσετε εδώ: https://protestainies.blogspot.com/p/2025.html]

Η πρώτη κινηματογραφημένη βάφτιση και άλλα ζουρνάλ του 1915

Tο ζουρνάλ-έκπληξη του 1915 ήταν η κινηματογράφηση της βάφτισης της μικρούλας Σοφίας Δεϊμέζη από τον Αιμίλιο Λέστερ. Το κοριτσάκι ήταν το μικρότερο από τα δώδεκα παιδιά του χρηματιστή Δεϊμέζη. Το κινηματογραφικό –και όχι μόνο– ενδιαφέρον προκλήθηκε από την ανακοίνωση του βασιλιά Κωνσταντίνου ότι ο ίδιος θα βάφτιζε το κοριτσάκι. Για πρώτη φορά ο βασιλιάς θα βάφτιζε το παιδί ενός υπηκόου του, μόνο που τελικά δεν προσήλθε ο ίδιος, αλλά εκπροσωπήθηκε από τον υπασπιστή του, το Σκουμπουρδή, ο οποίος βάφτισε «επ’ ονόματι του βασιλέως» απογοητεύοντας όσους συνέρρευσαν στην οικία Δεϊμέζη (οδός Σμύρνης 5 – πάροδος Αχαρνών) το απόγευμα της 19ης Απριλίου 1915.

Η βάφτιση της μικρής Σοφίας πραγματοποιήθηκε μέσα στο σπίτι της οικογένειας Δεϊμέζη. Επειδή όμως οι τεχνικές δυνατότητες δεν επέτρεπαν την κινηματογράφηση σε εσωτερικό χώρο, όταν η τελετή ολοκληρώθηκε, όλοι κατέβηκαν στην αυλή και προσπάθησαν να την αναπαραστήσουν όσο το δυνατόν καλύτερα. Ώστε το κοριτσάκι βαφτίστηκε δύο φορές για χάρη του κινηματογράφου!

Η μικρούλα Σοφία Δεϊμέζη

Ενδεικτικός Κατάλογος των ζουρνάλ που προβλήθηκαν το 1915

4 Ιανουαρίου : (Βασιλικό θέατρο)	Αναπαράσταση του έργου του συλλόγου «Αγία Φιλοθέη».  [Παραγωγή «Αθήνη Φιλμς»]
9 Ιανουαρίου : (Δημοτικό θέατρο)	Στα πλαίσια εσπερίδας των προσκόπων προβλήθηκε 20λεπτη ταινία με την αναδάσωση της Αττικής και με σκηνές από την επίδειξη των ομάδων Αθηνών και Πειραιώς στο Στάδιο.
12 Ιανουαρίου : (Πάνθεον)	Η γιορτή της αγίας Βαρβάρας στο πυροβολικό παρουσία του βασιλιά. [«Αθήνη Φιλμς»]
22 Ιανουαρίου : (Πάνθεον)	Μαζί με την «Γκόλφω» προβλήθηκαν ζουρνάλ των οίκων «Αθήνη», «Λέστερ» και «Λεόνς»: 1) Τα γυμνάσια του ιππικού [ταινία της «Αθήνη-Φιλμς»], 2) Τα Μετέωρα, 3) Διασκεδάσεις των μικρών πριγκίπων του Οίκου της Ελλάδος (στο βασιλικό κήπο, στο Φάληρο και στον Άγιο Κοσμά), 4) Επίσκεψη του ελληνικού θωρηκτού «Λήμνος» (σε κάποια στιγμή εμφανιζόταν ο Βενιζέλος να σκαρφαλώνει στο ψηλότερο σημείο του πλοίου), 5) Έναρξη της εκθέσεως του Γάλλου ζωγράφου Ζωρζ Σκοτ παρουσία του βασιλιά.
6 Φεβρουαρίου : (Πατέ Αττικόν)	«Η άφιξις του στρατηγού Πω εις Αθήνας»: ο στρατηγός στην Ακρόπολη, στο Μου­σείο, στη γαλλική πρεσβεία, στα ανάκτορα   [«Αθήνη Φιλμς»]
16 Φεβρουαρίου : (Δημοτικό θέατρο)	Επίδειξη ελληνικών τοπίων στα πλαίσια εσπερίδας του Συλλόγου Ερασιτεχνών υπέρ των άπορων παιδιών του «Παρνασσού».
6 Μαρτίου : (Πάνθεον)	«Ιδιωτική εκπαίδευσις εν Ελλάδι»: το Λύκειο του Μεταξά και οι χοροί του Σταδίου
9 Μαρτίου : (Κυβέλης)	Οι χοροί των Ελληνίδων στο Στάδιο (ταινία 1000 μέτρων σε 3 μέρη)
12 Μαρτίου : (Πάνθεον)	«Η αυτόνομος Ήπειρος»: Τα άγρια βουνά της Βορείου Ηπείρου, οι μαγευτικές τοπο­θεσίες της κοιλάδας του Δρίνου, το γραφικό Αργυρόκαστρο, οι Άγιοι Σαράντα, οι αγωνιστές Ζωγράφος, Καραπάνος, Δούλης, οι αξιωματικοί του Ηπειρωτικού στρατού κλπ.
1 Απριλίου : (Πατέ Αττικόν)	«Ζουρνάλ των Αθηνών»: Οι γιορτές της 25ης Μαρτίου
22 Απριλίου : (Παλλάς)	Η βάφτιση της αναδεκτής του βασιλιά, Σοφίας Δεΐμέζη   [Ταινία του Λέστερ]
24 Απριλίου : (Παλλάς)	Ο βασιλιάς στα Παραπήγματα τσουγκρίζει κόκκινα αυγά με τους στρατιώτες
24 Απριλίου : (Απόλλων)	Η αποθεωτική υποδοχή του Βενιζέλου στην Αίγυπτο.
1 Μαΐου : (Πάνθεον)	Η υποδοχή του Βενιζέλου στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο. Η συνάντησή του με το Σουλτάνο της Αιγύπτου, πρίγκιπα Ομάρ Τουσούν.  [Παραγωγή της «Αθήνη-Φιλμς»]
7 Μαΐου : (Παλλάς)	Η φιλανθρωπική γιορτή στο Ζάππειο, που είχε πραγματοποιηθεί τέσσερις μέρες νω­ρίτερα: η κίνηση του κόσμου στα περίπτερα, οι μουσικές, η βασιλική οικογένεια, οι εφορεύουσες πωλήτριες στα μπαρ, στις κούνιες, στα κυλικεία, στους αργαλειούς κλπ.
2 Νοεμβρίου : (Παλλάς)	Η τελετή για την επέτειο της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης: Η μεγάλη στρατιωτική επιθεώρηση και παρέλαση ενώπιον του βασιλιά, της βασιλικής οικογένειας, υπουργών, στρατηγών, επισήμων κλπ., που πραγματοποιήθηκε στα Παραπήγματα.
23 Νοεμβρίου : (Πάνθεον)	Η ταινία της Επιστράτευσης και τα γυμνάσια ενός ελληνικού τάγματος αυτοκινήτων.

Άλλες ενδιαφέρουσες κινηματογραφικές εξελίξεις το 1915:

-- Στην αρχή της χρονιάς, αποφασίστηκε η κινηματογράφηση της εργασίας της σταφίδας, προκειμένου εν συνεχεία η γυρισθείσα ταινία να παρουσιαστεί στην Έκθεση του Σαν Φρανσίσκο. Δεν κατέστη εφικτό να επαληθευτεί αν η απόφαση υλοποιήθηκε ή αν έμεινε μόνο στις καλές προθέσεις, έτυχε πάντως θερμής υποδοχής από την εφημερίδα Εστία: «Είνε η πρώτη φορά, κατά την οποίαν μία μεγάλη Ελληνική εργασία, συστηματοποιημένη και μεθοδική, απασχολούσα χιλιάδας ανθρώπων, θα εμφανισθή ενώπιον ξένου Κοινού εις όλας της τας λεπτομερείας και με την αναμφισβήτητον αλήθειαν του κινηματογράφου. Θα χρησιμεύση δε ο κινηματογράφος διά να διαλύση και διαφόρους θρύλους περί της κατεργασίας της σταφίδος, θρύλους τους οποίους επίτηδες και πολλάκις εξεμεταλλεύθησαν οι εις το εξωτερικόν ανταγωνισταί του πολυτίμου προϊόντος μας». Ο συντάκτης του κειμένου ευχόταν μάλιστα την προβολή της ταινίας και στην Ελλάδα «ως ωφέλιμον διάλειμμα εις την ατελείωτον σειράν των ρωμαντικοτήτων και της ερωτικής σαχλαμάρας».

-- Το 1915 χρονολογείται και μια ταινία του αθηναϊκού παραρτήματος Πατέ με την πολεμική προετοιμασία των Ελλήνων στρατιωτών (κυρίως του ιππικού), που περιλήφθηκε στη σειρά «Pathe News No. 63».

-- Τέλος, αξίζει να επισημανθεί και μια ταινία ελληνικού ενδιαφέροντος με σκηνές από τον εμβολιασμό νοσοκόμων σε γιότ του Ερυθρού Σταυρού για να προφυλαχθούν από τον τύφο και τη βλογιά («Hearst-Selig News Pictorial No.31»).

[Η ανάρτηση έχει ενημερωθεί σύμφωνα με την τρίτη έκδοση του βιβλίου «Οι πρώτες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου», που μπορείτε να διαβάσετε εδώ: https://protestainies.blogspot.com/p/2025.html]

 

«Γκόλφω»: Η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους

Πίσω στον Απρίλιο του 1914, όταν αθόρυβα και χωρίς πομπώδεις διακηρύξεις ξεκίνησε να υλοποιείται από την «Αθήνη φιλμς» η κινηματογραφική διασκευή ενός πολύ πετυχημένου θεατρικού έργου. Ήταν η «Γκόλφω» του Σπυρίδωνα Περεσιάδη, η πρώτη ταινία με­γάλου μήκους στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου.

Η πρώτη αναφορά στην ταινία έγινε από την εφημερίδα Έθνος στις 10 Απριλίου 1914:

«Εις το πυκνόφυλλο δάσος του Σκαραμαγκά και εις τα ωραία τοπεία πλησίον της Ελευσίνος, από ημερών λαμβάνουν χώραν περίεργοι σκηναί. Αρρενωποί φουστανελοφόροι, ωραίες βοσκοπούλες με τα γιορτινά τους, ποιμένες και πιστικοί, χορεύουν και διασκεδάζουν, συγχρόνως λαμβάνουν χώραν και δραματικά επεισόδια, φόνοι και διαπληκτισμοί.

Τι να συμβαίνη;

Απλούστατα Εταιρεία κινηματογραφικών ταινιών εμάζεψε όλους σχεδόν τους ηθοποιούς, οι οποίοι δεν ήρχισαν ακόμη να εργάζωνται και κινηματογραφεί το ωραίον λαϊκόν δράμα του κ. Περε­σιάδη «Η Γκόλφω».

Αι κουίνται αντικατεστάθησαν διά φόντου φυσικού και αι σκηναί του δράματος εκτυλίσσονται σε αληθινές ραχούλες και η λιγερές πηγαίνουν σε αληθινή βρύσι να πάρουν νερό.

Η ιδέα είνε ωραιοτάτη και αν η εκτέλεσις είνε καλή, η Γκόλφω θα είνε μία από τας ωραιοτέρας και πρωτοτυποτέρας ταινίας του κινηματογράφου». 

«Σπιριδιόν, πού πορεύεσαι;»: Η πρώτη ελληνική κωμωδία

Μόλις είχε ξεκινήσει η προβολή της «Γκόλφως» στο «Πάνθεον και η εφημερίδα Εμπρός ενημέρωνε τους αναγνώστες της ότι στον ίδιο κινηματογράφο θα προβάλλονταν και άλλα ελληνικά έργα με προοπτι­κή να κυκλοφορήσουν «ευρέως παντού».

Πράγματι, στα μέσα Φεβρουαρίου 1915 ξεκίνησαν τα γυρίσματα της «πρώτης Ελληνικής κινηματογραφικής ταινίας παριστατούσης κωμωδίαν», μια ταινία μικρού μήκους με τον επίσημο τίτλο «Σπιριδιόν πού πορεύεσαι;» (γνωστή επίσης και ως «Σπιριδιώνη πού υπάγεις;», «Κβο βάντις Σπύρο;», αλλά και στα λατινικά «Spiridion quo vadis;») σε παραγωγή της «Αθήνη φιλμς». [Είχε βέβαια προηγηθεί η «Μύτη της Αθηνάς», η οποία όμως ουδέποτε προβλήθηκε στις κινηματογραφικές αίθουσες και έχασε τυπικά την πρωτιά]

«Ήρωας» (ή «Ο Λεπενιώτης προς αναζήτησιν υποβρυχίου»): Το πρώτο πάντρεμα κινηματογράφου και θεάτρου

Μπορεί τα γυρίσματα του «Σπιριδιόν πού πορεύεσαι;» να μην απασχόλησαν τις στήλες των εφημερίδων, που σνόμπαραν τον «λαϊκό» Δημητρακόπουλο, ωστόσο το ίδιο δεν συνέβη με κάποιες κινηματογραφικές σκηνές που γυρίστηκαν το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιουλίου της ίδιας χρονιάς από τους ηθοποιούς του θιάσου Κυβέλης στα πλαίσια της επιθεώρησης «Πανόραμα 1915» του Τίμου Μωραϊτίνη, η πρεμιέρα της οποίας δόθηκε στις 29 Ιουλίου.

«Ο αγαπημένος των γυναικών»: Η πρώτη κωμωδία σε δύο πράξεις

Πέντε μόνο μέρες πέρασαν από την πρεμιέρα της επιθεώρησης του Τίμου Μωραϊτίνη στο θέατρο «Κυβέλης» και στις 3 Αυγούστου η εφημερίδα Πατρίς ανακοίνωνε στους αναγνώστες της: «Ο κ. Λεπενιώτης ετοιμάζεται διά δευτέραν κινηματογραφικήν εκστρατείαν. Έχει προτάσεις από το κινηματογραφικό κατάστημα Λεόνς να παίξη εις τους... δρόμους μίαν κωμωδίαν. Οι επιθυμούντες ν' απαθανατισθούν παρακαλούνται την προσεχή εβδομάδα να παρευρεθούν εις την οδόν Σταδίου».

«Ο Λεπενιώτης Μασίστας»: Η τρίτη και τελευταία ταινία του Λεπενιώτη

Με αφορμή τον «Αγαπημένο των γυναικών» γράφτηκε στον τύπο ότι ο Τηλέμαχος Λεπενιώτης ετοιμαζόταν να ιδρύσει μετοχική εταιρία για την παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών με ελληνικά έργα και Έλληνες ηθοποιούς. Τα σχέδια δεν ευοδώθηκαν, ωστόσο ο ηθοποιός επέμεινε με μια τρίτη κινηματογραφική εμφάνιση την επόμενη χρονιά ως κωμικός «Μασίστας».