Ξένες ταινίες άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος (1897-1913). Μέρος δεύτερο: Ζουρνάλ μεταξύ 1904 και 1913

Από κινηματογραφικής απόψεως, η χώρα μας ξαναβρέθηκε στο επίκεντρο μόλις το 1904, όταν στην Ελλάδα ήρθε ο Φ. Όρμιστον-Σμιθ, οπερατέρ της βρετανικής Charles Urban Trading Co. Τον Αύγουστο του 1904 ο Σμιθ παρουσίασε τρεις ταινίες, που κατέγραφαν εικόνες κυρίως από το λιμάνι του Πειραιά κι από την ζωή στην Αθήνα. Οι ταινίες αυτές ήταν οι εξής (τίτλοι και περιεχόμενο):
i) «Piraeus and Athens. A visit to Piraeus» [Πειραιάς και Αθήνα. Μια επίσκεψη στον Πειραιά], μήκους 200 ποδών (περίπου 61 μ.).
1. Το Κανάλι της Κορίνθου. Πάνω από τρία μίλια σε μήκος. Ξεκίνησε για πρώτη φορά από τον αυτο­κράτορα Νέρωνα.
2. Πειραιάς, η αποβάθρα. Το λιμάνι της Αθήνας.
3. Η Αγορά. Τυπική παρακολούθηση της σύγχρονης ελληνικής ζωής.
4. Το Μεγάλο Λιμάνι. Παλιότερα [γνωστό ως] Πόρτο Λεόνε, γεμάτο από ελληνικά, γαλλικά, ιταλικά, ρωσικά και αυστριακά πλοία.
5. Καφενεία δρόμου. Μια ματιά στα πολλά καφενεία δρόμου του Πειραιά.
6. Η Πλατεία της Αγοράς. Δείχνει τους παράξενους πάγκους μιας ελληνικής αγοράς.
7. Άφιξη ατμόπλοιου. Έλληνες βαρκάρηδες σκαρφαλώνουν στα πλαϊνά, προτού πέσει η άγκυρα.

ii) «Piraeus and Athens. Hoisting Cattle on Steamer» [Πειραιάς και Αθήνα. Μεταφέροντας τα Βοοειδή στο Ατμόπλοιο], μήκους 150 ποδών (ή περίπου 46 μ.).
1. Βοοειδή πάνω σε μαούνες. Προετοιμασία για ν’ αποπλεύσουν στην Κωνσταντινούπολη.
2. Μεταφέροντας τα βοοειδή στο ατμόπλοιο. Ρυμουλκώντας φορτωμένες μαούνες στο λιμάνι.
3. Ανεβάζοντας τα βοοειδή στο πλοίο με σκοινί. Τα βοοειδή κρέμονται στις βάρκες από τα πόδια και τα κέρατα μέχρι το πλοίο της γραμμής.

iii) «Piraeus and Athens. Athens and Acropolis» [Πειραιάς και Αθήνα. Η Αθήνα και η Ακρόπολη], μή­κους 275 ποδών (ή περίπου 84 μ.).
1. Πανοραμική θέα από την Ακρόπολη. Μια τέλεια θέα της σύγχρονης Αθήνας.
2. Πεδίον του Άρεως. Το μέρος όπου πιθανόν ο Απόστολος Παύλος κήρυξε στους Αθηναίους.
3. Θέα της Ακρόπολης από το Λόφο των Μουσών. Φαίνονται τα Προπύλαια, ο Παρθενώνας και το Θέατρο του Διονύσου.
4. Η Πύλη του Αδριανού. Χτισμένη από τον Αδριανό μετά την ολοκλήρωση του Ολύμπιου.
5. Το Ολύμπιο. Λίγες από τις αυθεντικές 104 στήλες αυτού του Ναού φαίνονται.
6. Ναός της Νίκης. Αρχικά χτίστηκε προς τιμή τριών από τις σημαντικότερες αθηναϊκές νίκες.
7. Τα Προπύλαια. Ξεκίνησαν το 437 π.Χ. Η είσοδος της Ακρόπολης.
8. Το Ερέχθειο. Με τη διάσημη Καρυάτιδα της πύλης.
9. Ο Παρθενώνας. Τρεις οπτικές αυτού του ωραίου Ναού, χτισμένου το 454 π.Χ.
10. Όρος Λυκαβηττός. Παρέχει μια θαυμάσια θέα της Αθήνας.

Το 1905 προσδιορίζεται μονάχα μία ταινία γενικότερου ελληνικού ενδιαφέροντος, μήκους 200 ποδών με τίτλο «The King of Greece in the city» (Ο Βασιλιάς της Ελλάδας στην πόλη) του βρετανικού παραρ­τήματος της εταιρίας Γκωμόν. Ωστόσο από τον τίτλο δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε αν αυτή γυρίστη­κε στην Αθήνα ή αν αφορούσε απλά επίσκεψη του Γεωργίου στο Λονδίνο.

Το 1906 υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον εκ μέρους των διεθνών κινηματογραφικών οίκων για την Αθήνα, καθώς τον Απρίλιο διοργανώθηκε στην πόλη η Μεσολυμπιάδα, δέκα χρόνια από την αναβίωση των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών αγώνων. Γνωρίζουμε τουλάχιστον δύο σχετικές ταινίες (ξένες παραγω­γές): «The Olympic Games» της βρετανικής Warwick Trading Co. και «Jeux Olympique d’ Athènes» των αδελφών Πατέ. Στον κατάλογο CITWF (Complete Index to World Films) αναγράφεται ότι το μήκος της γαλλικής ταινίας ήταν 4000 πόδια, ωστόσο σύμφωνα με τον επίσημο κατάλογο Πατέ το μήκος του φιλμ, που καταγράφεται με αύξοντα αριθμό 1482, δεν ξεπερνούσε τα 150 μέτρα.
Δημοσιεύματα ελληνικής εφημερίδας της Αλεξάνδρειας, με αφορμή την προβολή της γαλλικής ταινί­ας στην πόλη, περιέγραφαν ένα «μεγαλοπρεπές θέαμα εις 30 εικόνας» με σκηνές από διάφορα αθλήματα, όπως άλμα επί κοντώ, άλμα εις μήκος, αναρρίχηση επί κάλω, ξιφασκία, πάλη, Μαραθώνιος, δισκοβολία, ακόντιο κλπ., ενώ στο φιλμ καταγράφονταν επίσης ο βασιλιάς Γεώργιος, ο Βρετανός βασιλιάς Εδουάρδος και ο διάδοχος του θρόνου.
Εξάλλου, με αφορμή την επίσκεψη του βασιλιά Εδουάρδου Ζ΄ στην Αθήνα, η Warwick Trading Co. παρουσίασε την ταινία «The King in Athens» [Ο Βασιλιάς στην Αθήνα]Την ίδια περίοδο τοποθετείται χρονικά και μια ταινία μήκους 65 ποδών της γαλλικής Πατέ με τίτλο «Passing Trains (passing trains at Athens)» - προφανώς καταγράφοντας την κίνηση των τρένων στην ελληνική πρωτεύουσα.

Η επίσκεψη του Ιταλού βασιλιά στην Αθήνα το Μάρτιο του 1907 αποτέλεσε την αφορμή για να στρέψουν το ενδιαφέρον τους στην Ελλάδα και οι ιταλικοί κινηματογραφικοί οίκοι. Δύο υπήρξαν οι ιταλι­κές ταινίες, που κατέγραψαν την επίσκεψη:
i) «Viaggio di S.M. Il Re d’ Italia In Grecia» [Ταξίδι της Α.Μ. του Βασιλιά της Ιταλίας στην Ελλάδα]μήκους 150 μέτρων από τον κινηματογραφικό οίκο Comerio & C. του Μιλάνο.
ii) «Visita del Re d’ Italia in Grecia» [Επίσκεψη του Βασιλιά της Ιταλίας στην Ελλάδα] με οπερατέρ τον Λουίτζι Ροάτο για λογαριασμό της εταιρίας Fratelli Roatto από τη Βενετία.

Το 1908 η ιταλική Luca Comerio με έδρα το Μιλάνο γύρισε στην Ελλάδα την ταινία «Vue des Ruines d’ Athènes» [Θέα των ερειπίων της Αθήνας] μήκους 115 μέτρων.

Δύο ταινίες άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος, γυρισμένες στο εξωτερικό, χρονολογούνται το 1910.
i) «Il varo della corazzata “Aberos”» [Η καθέλκυση του θωρηκτού «Αβέρωφ»] της Milano Films.
Κατέγραφε την καθέλκυση του θωρηκτού στα ναυπηγεία Ορλάντο της ιταλικής πόλης Λιβόρνο. Ση­μείωσε μεγάλη επιτυχία στην Αθήνα, καθώς προβαλλόταν στο «Βασιλικό κινηματογράφο» (πρώην ζαχα­ροπλαστείο «Ζαχαράτου») από τις 4 μέχρι τις 11 Μαρτίου 1910, ενώ ακολούθησε σειρά επαναπροβολών.
Δημοσίευμα της εφημερίδας Σκριπ αναφέρθηκε σ’ ένα θερμό επεισόδιο που έλαβε χώρα στη Σμύρνη, όταν η τουρκική αστυνομία απαγόρευσε την προβολή της ταινίας. Η διεύθυνση του κινηματογράφου αποφάσισε να την προβάλλει κανονικά ακόμη και παρουσία αστυνομικών. Ωστόσο οι διαμαρτυρίες Τούρκων θεατών ενέτειναν τις πιέσεις της αστυνομίας, που κατέστησε σαφές ότι δεν θα έφερε καμία ευ­θύνη για τυχόν επεισόδια και τελικά υποχρέωσε τη διεύθυνση της αίθουσας να την αποσύρει.

ii) Την ίδια περίοδο γυρίστηκε στην Αίγυπτο η ταινία των Πανελλήνιων και Παναιγύπτιων αγώνων, που πραγματοποιήθηκαν στην Αλεξάνδρεια το τριήμερο 5-7 Μαρτίου. Οι αγώνες είχαν διοργανωθεί από τον Όμιλο Ελλήνων Φιλάθλων της Αλεξάνδρειας στη βάση μιας ιδέας του Αντώνη Κόκκινου, που ήταν γυμναστής του Ομίλου. Τα πλάνα τράβηξαν με την κάμερα οι Αιγύπτιοι φωτογράφοι Αζίζ και Δορές με χρηματοδότηση του Καζίνου της πόλης, το οποίο «ούτε κόπων, ούτε δαπάνης εφείσθη», όπως σχολίαζε η εφημερίδα Ταχυδρόμος της τοπικής, ελληνικής παροικίας.
Επί της οθόνης ξεδιπλώνονταν στιγμές από τις τρεις ημέρες των αγώνων: από τη στέψη του Αβέρωφ μέχρι την απονομή των βραβείων στους αθλητές, ενώ μπροστά στην κάμερα εμφανίζονταν επίσης ο πα­τριάρχης Αλεξανδρείας Φώτιος, ο κεδίβης και όλη η ζωή του σταδίου, καθώς επίσης Έλληνες αθλητές, μεταξύ των οποίων ο Σπύρος Λούης.
Η ταινία προβλήθηκε κατ’ αρχήν στην αίθουσα «Belle Vue» της Αλεξάνδρειας από τις 11 Μαρτίου. Η πρεμιέρα σημείωσε «έκτακτη επιτυχία»· στην αίθουσα επικρατούσε συνωστισμός και πολλοί θεατές αναγκάσθηκαν να φύγουν, επειδή δεν έβρισκαν θέση. Στην Αθήνα προβλήθηκε στον κινηματογράφο «Πανελλήνιον» από τις 31 του ίδιου μήνα.

Στα τέλη του 1911 η «Great Northern» εισήγαγε στις ΗΠΑ μια ταινία με τον γενικό τίτλο «Greece», παραγωγή της «Nordisk Films». Ήταν μια έγχρωμη περιήγηση σε διάφορα τοπία, όπως ο ισθμός της Κο­ρίνθου, το λιμάνι της Κέρκυρας, η βίλα του Γερμανού αυτοκράτορα στο νησί κλπ. Και ενώ στον αμερι­κανικό τύπο επαινέθηκαν «οι ντελικάτες χρωματικές αποχρώσεις αυτής της ημιτροπικής περιοχής» και οι «ενδιαφέρουσες» εικόνες των ελληνικών τοπίων, διατυπώθηκε ένσταση για την έλλειψη επεξηγηματικών καρτελών, ώστε η ταινία «χρειαζόταν λέκτορα για να γίνει κατανοητή».

Την ίδια χρονιά έχουμε και δυο ταινίες - τυπικά αιγυπτιακές - από την ζωή της ελληνικής παροικίας Αλεξάνδρειας. Από τις 9/22 Απριλίου στο Καζίνο Μπελβύ ξεκίνησε να προβάλλεται η ταινία για τον εορτασμό της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου στην πόλη με τη συγκέντρωση στον Ευαγγελισμό, την παρέλαση των σωματείων και της φιλαρμονικής στην οδό Σερίφ Πασά, τη συγκέντρωση στο ελληνικό προξενείο και την εκφώνηση λόγου από τον πρόξενο. Επιπλέον, στον υπαίθριο, παραθαλάσσιο κινηματογράφο του Μεγάλου Καφενείου Ζαράνη ξεκίνησε να προβάλλεται από τις 21 Μαΐου(/3 Ιουνίου) η ταινία των σχολικών αγώνων Αλεξάνδρειας, που είχαν διοργανωθεί από τον Όμιλο Φιλάθλων.

Το επόμενο μεγάλο ραντεβού των ξένων κινηματογραφιστών στην περιοχή μας δόθηκε το φθινόπωρο του 1912 με αφορμή την κήρυξη του πρώτου βαλκανικού πολέμου, που συνεχίστηκε και το 1913.

Στον επίσημο κατάλογο Πατέ αναφέρονται 10 ταινίες με γενικό τίτλο «Guerre des Balkans». Προφα­νώς δεν αφορούσαν όλες την Ελλάδα, ενώ πολλές από αυτές γυρίστηκαν την επόμενη χρονιά, όσο συνε­χιζόταν ο πόλεμος. Η πρώτη ταινία της σειράς προβλήθηκε στον παρισινό κινηματογράφο «Omnia Pathé» το διάστημα μεταξύ 22 και 28.11.1912, ωστόσο το «Αττικόν», που είχε αποκλειστική συνεργασία με τον οίκο Πατέ, την προέβαλε το τριήμερο 3 έως 5 Νοεμβρίου (ή 16-18.11 σύμφωνα με το γρηγοριανό ημερολόγιο), δηλαδή η πρώτη τουλάχιστον σειρά προβλήθηκε στην Ελλάδα πριν τη Γαλλία.

Στη φιλμογραφία Πατέ με αύξοντα αριθμό 6092 αναφέρεται και η ταινία του 1913 «Bombardement et prise de Janina par les grecs» [Βομβαρδισμός και κατάληψη των Ιωαννίνων από τους Έλληνες] μήκους 155 μέτρων. Πρώτη προβολή στην Ελλάδα: κινηματογράφος «Αττικόν», 15(/28).04.1913.

Στην περιοχή των Βαλκανίων ξαναβρέθηκε και ο Φρέντερικ Βίλιερς. Ως υπεύθυνος της Κινεμακόλορ ανέλαβε την κινηματογράφηση των μαχών μετά από άδεια (και για λογαριασμό) του βασιλιά της Βουλγαρίας, Φερδινάνδου. Η εν λόγω εταιρία παρουσίασε μεταξύ άλλων το βομβαρδισμό και την κατάληψη του οχυρού στο Πόρτο Λάγος από τον ελληνικό στρατό, όπως και σκηνές από τη μάχη του Κιλκίς.

Ορισμένες από τις πολεμικές ταινίες του δεύτερου βαλκανικού πολέμου με ελληνικό ενδιαφέρον:
  • «With the Greek army and navy» [Με τον ελληνικό στρατό και στόλο] 1060 ποδών (ή 323 μ.) και  της βρετανικής Colorfilms Ltd.
  • «Greek Red Cross in the firing line» [Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός στη γραμμή του πυρός] 1015 ποδών (ή περίπου 309 μ.) της ίδιας εταιρίας.
  • «Mitt der Kamera in der Schlachtfront» [Με την κάμερα στη γραμμή του πυρός] της γερμανικής Express Films co. του Robert Schwobthaler. Σε ΗΠΑ και Μ. Βρετανία προβλήθηκε με τον τίτλο «With the Greeks on the firing line» [Με τους Έλληνες στη γραμμή του πυρός]. Γυρίστηκε ύστερα από πρόσκληση του βασιλιά της Ελλάδας, ώστε μπορεί να θεωρηθεί ελληνική υπό ευρεία έννοια, δηλαδή ως προϊόν ελληνικής πρωτοβουλίας. Εκτενέστατη αναφορά θα γίνει στην επόμενη ενότητα.
Πέρα όμως από τις πολεμικές ταινίες, τη διετία 1912-13 προβλήθηκαν και δυο ταξιδιωτικές της εταιρίας Éclair: η μία από την Αθήνα («Athènes») μήκους 108 μ. (πρώτη προβολή στη Γαλλία: 03.05.1912) και η δεύτερη από τα Μετέωρα Une Excursion aux Météores») μήκους 126 μ.

Μνεία αξίζει να γίνει και σε μια ακόμη ταινία ιδιαίτερου ελληνικού ενδιαφέροντος, την κινηματογράφηση της κηδείας του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιωακείμ Γ΄ (Ιωακείμ ο Μεγαλοπρεπής), ο οποίος πέθανε στις 26 Νοεμβρίου 1912. Στην Ελλάδα προβλήθηκε από τις 05.12.1912 (με το ιουλιανό ημερολόγιο) στον κινηματογράφο «Αττικόν».

Άλλες ταινίες ξένων κινηματογραφικών οίκων με έντονο άρωμα Ελλάδας το 1913:
i) «Athens» [Αθήνα]. Ταινία 400 ποδών από την ιταλική S.A. Ambrosio με έδρα το Τορίνο, που προ­βλήθηκε κυριολεκτικά σ’ όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Στις 12.12.1913 η νεοζηλανδική εφημερίδα Wanganui Chronicle περιέγραφε ότι «όλα τα παλιά ερείπια και μνημεία της αρχαίας πόλης φαίνονταν σε μεγαλοπρεπέστατα φωτογραφημένες σκηνές και από σημεία επιλεγμένα, ώστε να δώσουν πλήρη αξία στα υπέροχα αξιοθέατα».

ii) «Funeralles du Roi Georges de Grèce» [Κηδεία του βασιλιά Γεωργίου της Ελλάδας] μήκους 140 μέτρων από τον οίκο Πατέ – μια από τις πολλές ταινίες που κατέγραψαν το γεγονός, η οποία θα μπορούσε να καταγραφεί και ως ελληνική, αφού η εταιρία διέθετε ειδικό συνεργάτη στην Αθήνα.

iii) «La perle de la Grèce, Athènes» [Το μαργαριτάρι της Ελλάδας, Αθήνα] μήκους 130 μέτρων, κα­τόπιν συνεργασίας των εταιριών Πατέ και Milanese Film. Πρώτη προβολή στο Παρίσι («Omnia Pathé») στις 15.05.1913. Στην ελληνική πρωτεύουσα προβλήθηκε υπό τον τίτλο «Αθήναι, ο μαργαρίτης της Ελ­λάδος» (κινηματογράφος «Αττικόν-Πατέ» από 11.11.1913), ενώ διαφημίστηκε ως «μια ωραιοτάτη αθη­ναϊκή ταινία, η οποία κάμνει τώρα τον γύρον όλου του κόσμου με αθηναϊκά τοπεία, αθηναϊκά πρόσωπα και πράγματα, αθηναϊκούς τύπους, αθηναϊκό περιβάλλον».

iv) «Une excursion dans la Grèce antique» [Μια εκδρομή στην αρχαία Ελλάδα], ακόμη μια συνεργα­σία των οίκων Πατέ και Milanese Films. Σύμφωνα με τον κατάλογο Πατέ, η ταινία μήκους 165 μ. κατέγραφε τον Παρθενώνα, το Ερέχθειο, τα Προπύλαια με τις Στήλες του Ολυμπίου Διός, την αψίδα του Αδριανού, το Φανάρι του Δημοσθένη (μνημείο Λυσικράτη), το θέατρο Διονύσου, το Θησείο (που περι­γραφόταν ως «το καλύτερα διατηρημένο μνημείο της αρχαίας Ελλάδας»), το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, η φυλακή του Σωκράτη και μια βυζαντινή εκκλησία του 418.

v) «Corfu» [«Κέρκυρα»], μήκους 108 μέτρων από τη Milanese Films.

vi) «Through Greece» της εταιρίας Éclair μήκους 465 ποδών (περίπου 142 μ.).


Πηγές:
Το βιβλίο του Stephen Herbert, A History of Early Films, Volume I, Routledge
Δημοσιεύματα των εφημερίδων: Αμάλθεια (Μάρτιος 1910· εφημερίδα της Σμύρνης), Εμπρός (Μάρτιος 1910), Σκριπ (Μάρτιος 1910), Ταχυδρόμος-Ομόνοια (Μάιος/Ιούνιος 1906, Μάρτιος 1910· εφημερίδα της Αλεξάνδρειας), Ciné-Journal (Ιανουάριος 1912), The Moving Picture World (Δεκέμβριος 1911, Δεκέμβριος 1914), The San Francisco Call (Ιούλιος 1913)

ΕΠΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Οι πρώτες ελληνικές ταινίες μικρού μήκους (1906-1913). Μέρος πρώτο: Από τις προβολές με προτζέκτορες στις πρώτες ελληνικές ταινίες


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου